مبحث سوم در بيان فروعى كه بر عدل متفرع مىشود : و آنها هشت فرع است . فرع اول در افعال بندگان : مسلمانان درباره افعال بندگان بسه دسته مختلف تقسيم ميشوند : دسته اول - جبريّه‌اند كه قائلند جميع افعالى كه از بندگان صادر مىشود از ايمان ، كفر ، طاعت ، معصيت و افعال جوارح از قبيل رفتن ، آمدن ، نشستن ، برخاستن ، حركت ، سكون و غير اينها فعل خدا بوده و بنده در همه اينها مجبور مىباشد و فقط آلتى است كه خداوند او را باراده و اختيار خود بهر طرف كه بخواهد ميگرداند و از خود هيچ‌گونه اراده و اختيارى ندارد و اين مذهب اشاعره و جمعى از حكماء است و بعضى از آنها گفتند كه ذات فعل از خداوند ، و براى عبد كسب است - يعنى - عنوان طاعت و معصيت بر او صادق و از او منتزع مىشود و برخى ديگر گفتند بنده وقتى تصميم گرفت و عازم شد كه فعلى را انجام دهد خداوند آن فعل را ايجاد ميفرمايد . دسته دوم - مفوضه‌اند كه ميگويند بندگان در افعال خود مستقلند و جميع افعالى كه از آنها صادر مىشود از جانب خود آنهاست و خداوند را در آنها هيچ‌گونه دخالتى نيست و اين عقيده اكثر معتزله و زيديه مىباشد . دسته سوم - اماميه‌اند كه قائلند فعل باراده و اختيار بنده صادر مىشود ولى در عين حال مستقل در فعل نيست ، بلكه محتاج بحول و قوه و اراده حق است به اين معنى كه اگر اراده حق با او موافقت نمود صادر ، و الا صادر نميشود . دسته اول - بر مذهب خود استدلال كرده‌اند باينكه اولا هر امر ممكن در عالم ، وجودش محتاج به علت است و هرگاه علت او هم ممكن باشد آن هم نيازمند به علت ، تا اينكه منتهى شود به علت العلل ( يعنى واجب الوجود ) .